Oxuyucu növləri.

Kitab oxumaq indiki dövrdə xüsusi bir intelekt meyarı kimi görülür. eslində, hər dövrdə belə idi. keçmişdə belə olmasının səbəbi kitabların az, çox baha və çap edilməsinin, daşınmasının əziyyətli olması idi isə, indiki dövrdə əsas səbəb; texnologiyanın insanın beynini əvəz edəcək qədər inkişaf etməsi və kimilərinin beynini gücləndirəcək vasitələrdən çox, bir proqramın yeni versiyasını yükləməklə məşğul olmasıdır. Lakin, qəribə bir şəkildə kitab oxumaq bir dəb halını almağa başladı. artıq insanları təkcə kitab oxuyub-oxumamasına görə yox, nəyi, harda, necə və nə qədər oxuması ilə dəyərləndirməyə başladılar.  4-5 ilə "bu gün nə oxudun?" adlı televiziya proqramların çıxıb, qəribə aksenti ilə insanların oxuduğu kitabları tənqid edən tiplərlə dolması məni heç təəccübləndirməz. əl-qərəz, indi danışacağım son 10 ildə yaranan və müşahidə edə bildiyim oxuyucu tipləri. əminəm içlərindən ən azından birində özümüzü görəcəyik...

çitap dediyləri budu???

1. kitap oxumağa yeni başlayanlar- cücələr: bu ad onlara öz qabiqlarından çıxıb, kitabların geniş dünyasına addım atdıqları üçün metafor verilməyib. qeyri-adi maraqları və hər yeni kitab gördüklərində parıldayan gözləri üçün verilib. bu tiplərin ortaq xüsusiyyətlərindən biri uşaq və ya gənc olmamalarıdır. 30-lu yaşların əvvəllərində kitab oxumağa maraq salan bu tiplər ən zərərsiz və sevimli oxuyuculardır. gördükləri hər kitabı böyük maraqla oxuyar, lakin, yaşlarının verdiyi ağırlıqla təəssüratlarını çox da bölüşməzlər. onları tanımağın ən asan yolu: kitabxanan uzaq bir küncündə, evlərində və ya iş yerlərində təklikdə əlinə kitab alıb, üzlərində böyük bir maraq ifadəsi ilə nisbətən yavaş, lakin həyacanla oxuyan birini görsəniz- bəli, bu bir "Cücə"dir.

hamısı mənim ha ha ha!

2. kolleksiyaçlar- "bazarımın bəzəyi" tipi. uşaq vaxtı güllərdən buket düzəldib, gül yarpağına satdığımız bir oyun oynardıq. hamımız ən gözəl büketi əsla satmaz və "bu bazarımın bəzəyidi" deyərdik. bu tiplər də elədir. görsəniz, kitabxanalarında yüzlərlə, bəlkə, minlərlə kitab vardır və bu kitabları əsla heç kimə verməz. işin qəribəsi: soruşsan, kitabı hardan, necə və neçəyə aldığını əzbərə deyəcək adam, kitabın içindən bir cümlə belə deyə bilməz. çünki, oxumamışdır. bu tipləri gördükdə anamın cehizliyi olan və illərdir bufetdə durmaqdan başqa bir işə yaramayan vazları yadıma düşür... onları tanımağın ən asan yolu: ən səliqəli və rəngarəng kitabxana bu insanlarda olur. kitabxanalarında əsla köhnə, əzilmiş və ya müəllifi bilinməyən kitablar olmaz.

or facebook...

3. populyaristlər - bundan Aysel (Emil) alıb... : bu tiplərin yeganə kitab seçmə kategoriyası kitabın məşhurluq dərəcəsidir. kitab haqqında bir məşhur tvit atmış, ya da qısqandığı bir dostu almışsa- iş bitmişdir. eynisindən mütləq almalı və sosial şəbəkələrə bunu car çəkməlidir. insanların tənqidinə ən çox tuş gələn tip olsa belə, məncə, ən azından oxuduğu üçün "kolleksiyaçı" tipindən bir addım öndədir. bu tipi tanımağın ən asan yolu: Kitabxanasında həm "Ovod", həm də "Soğuk kahve" olan hər bir oxuyucu bu kategoriyaya daxil edilə bilər.

yes...

4. arxeoloqlar - Tanınmaz Bilinməzovu tanımırsan?! : bu tiplər nadir olaraq görünsə belə, varlığını davam etdirməkdə israrcıdır. esas xüsusiyyətləri ədəbiyyat professorlarının belə tanımadığı, bilmədiyi bilməm hansı avropa və ya uzaq şərq yazarının oxuyucusu və müdafiəçisi olmaqdır. heç kimsə oxuduqları kitabların və ya yazarların var olub-olmadığını bilmir, çünki, əsla adlarını belə eşitməmişlərdir. bunların bir alt kateqoriyasıda ancaq qədim kitabları oxuyanlardır ki, yenə oxuduqlarının çox bilinməməsi səbəbi ilə bu kateqoriyaya girirlər. ən asan tanıma: ədəbiyatının bilindiyi İngiltərə, Fransa, Türkiyə, İran, Rusiya və Azərbaycan əvəzinə "isveçrə" deyin, "moğolustan" deyin, "banqladeş" deyin. Əminəm oralarda  bir möhtəşəm yazar olduğundan ağız dolusu danışacaqdır.

komiks deyə bir şey var..

5. asançılar - Supermen fanatları. Onlara bu adı kitab oxumaq əvəzinə, komiks oxumalarının daha yaxşı olacağını xatırlatmaq üçün verilib. bu tiplər kitabların içinə görə yox, çölünə görə qiymətləndirir. daha doğrusu: nazikliyi və şəkillərin sayına görə. olduqca zəif oxuyucu olan bu tiplərin tək üstünlüyü isə daha əyləncəli kitablar oxumasıdır. Onları komikslərə və ya mangalara yönəltmək lazımdır. tanımağın ən asan yolu: 15-24 yaş arası və çoxluqla oğlanlar. 

noüüüü ma"am.

6. entəllər - Fransızlar. bu tiplərin bircə boynunda yaylıq və başlarında şlyapa əksikdir. ideal oxuma vəziyyətlərini bir ocağın və ya pencərənin kənarındə, əllərində iri bir fincanda kofe olaraq təsvir edirlər. yalnız seçkin yazarların melonxolik əsərlərini oxuyan bu tiplərin tək mənfi xüsusiyyəti isə, dünyada kitab oxuyanın yalnızca özləri olduqlarının düşünməsidir. 18-ci əsrin Fransız kontessası kimi danışan bu tipləri anlamaq olduqca çətindir. siz anlamazsanız, onlar öz kitablarına və -var isə- pişiklərinə meyil salar, süzgün gözlərini bir anlıq sizə dikib, uzaqlaşarlar. tanımaq üçün: sadəcə "kitab" deyin və onun söylədiklərini dinləyin. eyni cümlədə 3 "intibah", 2 "franssız" və 5 indi xatırlamadığınız "post-"lu-filan bir şeylər dediysə, təbrik edirəm.

and boys, never falling love of you.

7. xəyalpərəstlər- Alice. bu tiplər öz möhtəşəm xəyal gücləri ilə ön plana çıxmaqdadır. problem ondadır ki, bu xeyal gücü bəzən şizofreniyanın başlanğıcı həddinə çata bilir. əsasən əsərlərdəki baş qəhraman yerində özlərini təsəvvvür edən bu insanlar, vaxtında müdaxilə etmədikdə işi böyüdə bilərlər. bir dəfəsində özünü Sanço Pançonun eşşəyi olaraq xəyal edən birini tanımışdım... yalnızca

özlərinə zərərləri olan bu insanları bəzi kitablardan uzaq tutmaq gərək. örnək: "Mənim Mübarizəm". 

tanımaq: gərək yoxdur. ilk cümlələrindən etibarən "mən bunu hardasa oxumuşam?." sualı beyninizdə cövlan edəcək onsuzda.

və əsla sevgilisi olmadı...

8. yalquzaq - eynəklilər. bu tiplərin mütləq eynəyi olması gərəkməz, eynək əslində beyinlərindədir. kitablara sevdikləri üçün deyil, öyrənmək üçün bağlı olan bu insanların dostları çox deyildir və bəzi məlumatlara görə, əks cinslə də çox söhbət etməzlər. kitablar təkliyi, təklik asosyallığı və asosyallıq tənhalığı çağırır...əsasən elmi kitablar oxuyan bu tiplərin ortaq özəlliyi tələbə və ya bir şəkildə bu statusa yaxın bir işdə işləyir olmalarıdır. Əslində, danışsalar olduqca maraqlı və bilgili söhbət edə bilmə qabiliyyəti olan insanların tək problemi danışmamaqlarıdır. asan tanıma: mümkün deyil. Görünməz kimidirlər. Ancaq və ancaq gözünüzün ucu ilə sadə geyimlə və mütləq qalın bir kitab oxuyarkən görə bilərsiniz. üzünüzü çevirdikdə isə... necə yox olduqları bilinmir.

hmfff, kitab qoxusu...

9. ətir sevərlər - La parfumme. istər inan, istər inanmayın sırf yeni kitab qoxusu üçün kitab alan insanlar tanıdım. yəni, bu kitabı oxumaq üçün alan insanın, o təzə kitab qoxusunu ciyərlərinə çəkib, zövq alması deyil. Kitabı sadəcə qoxlamaq üçün almasıdır. sadəcə, təzə də deyil; köhnə, nəmli, kifləmiş və s. kitab qoxularını sevən insanlar bunlar... Necəki şərab dequstatorları sadəcə iyləyərək hansı ildən və marka olduğunu deyə bilir, onlar da kitabın yaşını və hansı şəraitdə saxlanıldığını bilirlər... Tanımaq: sadəcə əlinizə təzə bir kitab alıb, başbarmağınızla vərəqləri tez-tez buraxın. tələyə düşən dovşan misalı çiyninizin üstündə başı bitəcəkdir. hazır gözləri yumulu ikən yaxalayın məncə.

hiyaaaaaaa!

10. oxuyucu- son kitab bükücü. bu tiplərin adı sadəcə "oxuyucu"dur. çünki sadəcə və sadəcə oxuyucudurlar. "Səfillər"dən tutmuş, qrip dərmanının istifadə göstərişlərinə qədər hər şeyi eyni sürət, dəqiqlik və maraqla oxuyurlar. əllərinə keçən hər kitab, kağız parçası, hətta paltar etiketi belə oxunmamış buraxılmaz. Onlar üçün oxumaq bir zövq, əyləncə deyil, samuray misalı girdikləri döyüşdür və bu döyüşdən mütləq qalib ayrılmalıdırlar.  tanımaq üçün: "oxuyucu" olduğundan şübhələndiyiniz birin yanından keçərkən əlinizdəki qəzet parçasını, kitab vərəqini və ya hər hansı çap yazılı kağızı yerə salın. 5 addım getdikdən sonra geriyə başdıqda okağız o insanın əlindəysə və böyük bir ciddiyətlə oxuyursa- təbriklər!

Təbii ki, yuxarıda yazdıqlarımın bir qismi gərçək olsa belə, çoxu zarafatdır və hər bir tip mütləq bir kitab sevərdir. sevmə və göstərmə şəkilləri bir az fərqli olsa belə. Yazının əvvəində dediyim kimi, hər birimiz bu kateqoriyalardan ən az birinə aidik.

çaoo

"Normal" olmaq...

and opening...

Pozitiv başlayaq, pozitiv bitirək. Dünyadakı heç bir insanın etmədiyi bir şeyi etmək istəyirəm- özümdən danışmaq. Yeah, heç kəs özündən danışmaz.
  ehm, ehm. uşaqlıqdan anormal olduğumu düşünən və normal olmağa çalışan bir tipəm. yəni anam niyə yeməyi yemədiyimi söylədikdə "mədəmdəkilər həzm olunduğundan bağırsaqlarıma keçir və məni narahat edir. bunun bitməsini gözləyirəm" demişdim və bunu dedikdə 8 yaşımdaydım. yəni sadəcə "biraz mədəm ağrıyır." demək o qədər çətin idi?! ən azından o zaman anamın qəribə baxışlarına məzur qalmazdım. təəssüfki o baxışları o çox insanda görmüşəm. ən son gördüyüm 3 ay bundan qabaqdı.

Dəb... dəb... Aaa, yenə dəb!

biraz özümdən danışım. 21 yaşında, adi bir qızam. Anime, manga və amerikan sit-comlarını sevirəm. uşaqlıqda çox kitab oxuyardım. film zövqüm yoxdur (yəni, yenə də "aşk tesadüfleri sever"i iyrənc sayacaq qədər var), musiqi zövqum "ay bu klassik musiqi mi? rhapsody in blue sirk mahnısına bənzəyir..hihohi. ana, rock da super imiş lan, bu j-rock grupundakılar oğlandı? onlar oğlan isə, mən nəyəm?!"-dən irəli getmir təəssüf ki.öz yaşıma görə normalam, amma bu həyatda nifrət etdiyim bir şey var is, o da "Dəb"dir əfəndim. yanlış anlaşılmasın, sırf "fərqli" olmaq adına hər kəsin sevdiyi şeylərə burun qıvırıb, "mən ateist, komunist və satanistəm lan!" deyən yeniyetmələrdən deyiləm. Sadəcə "mənim olan mənimdir!" düsturu ilə yaşadığımdan məndə olan bir şeyin hamıda olması fikri mənə qorxunc gəlir.

 

məsələn bu şirinlik abidəsi mənimdir. əl uzadanı... anladınız siz.

dünya dəbi ilə işim yoxdur, çünki "doctor who", rock grupları, one directionun bir-iki mahnısı və şokolad kimi şeyləri mən də sevirəm. məni dəli edən ətrafımdakılar sevdikləri və onların olduqca səfehcə görünməsi. sayaq.

1. iPhone

bunu almaq sizi olduqca "cool" və möhtəşəm edəcək. varlı olacaqsınız,

 süper sevgili tapacaqsınız və dötünüzdə çiçəklər açacaq.

Əslində telefonun özü ilə bir problemim yoxdu. yəni proqramı olsun, edə bildikləri olsun olduqca möhtəşəm. mənim problemim, bundan istifadə edə bilməyəcək insanların sırf dəbdədir deyə bu alətə büdcələrini dəfələrlə aşan pullar tökməsi. Tanrı eşqinə, sırf "Retrica" effəktdən burnunun sadəcə iki qara nöqtədən ibarət olduğu bir şəkil çəkmək üçün 600manat ödəmək... o telefonla Pentagonu belə hacklaa biləcəkkən, sən sadəcə "subway" oynayırsan. bir də "ilk məndə olmalı" manyaklığı var. 1 ay sonra saxtası, 1 həftə işlənib deyə qiyməti 2 dəfə düşməsi deyərkən, kiçik qardaşının ibtidai sinif müəlliməsində belə olacaq o telefondan!

2. "Soğuk Kahve"

facebook"da köhnə sevgiliyə söz soxmaq üçün icad edildi.

bu kitabın üstünə çox düşüldü. milyonlarla satıldı, bütün əsl kitab sevərlərin və sırf "intiligent" görünmək adına qalın kitabları oxumağa başlayan yeniyetmələrin tənqidinə tüş gəldi. facebook-da ondan hissələr yazıldı, instgram-da kitabın altından xətt çəkilmiş vərəqləri paylaşıldı. mənə qalsa sırf "ay, eyni mən"-deyə oxuyacaq milyonlarla eşq zırvalarından beyni sulanmış ərgənləri söymaq üçün əla vasitədir sadəcə. lakin...

    uşaqlıqda çox kitab oxuyan idim və bu ailəm, nəslim və dostlarım tərəfindən bilinir. bu səbəbdəndir ki, hər kəs kitab oxumağa başladıqda mənə xəbər etmə ehtiyacı hiss edər. hardasa 3 ay əvvəl uşaq vaxtı çox sevdiyim, indi isə gəncliyimizin bəlası olan "tiky", "kokoş", ya da mənim deyimimlə "formazonkalaşma" ucbatından birazcıq gıcık olduğum, yenə də sevdiyim kuzenim bir cumlə sərf etdi:

- Gələn dəfə sənə bir kitab gətirəcəm. sən kitab oxumağı sevirsən axı. super kitabdı. 3 günə qurtardım. adı "Soğuk kahve"...

o an...

Allahım, sənə gəlirəm!

o mənasın kitabı oxuya bilər, paylaşa bilər və hətda 5 il sonra stolun qısa olan ayağının altına qoya bilərsiniz ki, bu şəkildə dünyaya və sizə daha faydalı ola bilər. lakin əsla və əsla 13 yaşında "Səfillər"i bitirmiş birinə hədiyyə edə bilməzsiniz!

3. Ugg.

sizin gördüyünüz.

 

mənim gördüyüm.

Yaxşı, bu biraz qərəzli olacaq. Əlil olmamdan mütəvəllid ayaqqıblarla aram yaxşı deyil. Lakin, ağıl var, məntiq var. bu Ugg zımpırtısını gördükdə ağlına potux" dediyimiz şeylər gələn tək insan övladı mənəm? yəni bildiyin suçu potux, botiklərinin içindəki yun içliyi alıb, üstünü qaşlarla bəzəmişlər və milyonlar bunu geyinir! içinə su çəkən, daşlarda ayağınızı əzən və ayağını öküz toynağı kimi göstərən bu şeyləri geyinmək üçün pul ödəmək?!

onu geyinən, bunu da geyinər anasını satayım. "at kimi arvaddı" ...

4. Cağatay Ulusoy və onun timsalındakı bütün yaraşıqlı, amma istedadsız aktyorlar.

Qızların rüyası, oğlanların kabusu. erkək şimpanzelər ağacdan endi, 2 ayağı üs yeridi

və Cağatay oldu?! açıqlayın ataizstler!

adamın özünə bir sözüm yoxdu. yəni, bu an qarşıma dikilsə ancaq "sən... ay bayılıyorum. o əzələli qollarınla tut məni! amma öncə köynəyini çıxarman üçün vaxt verirəm..." deyə bilərəm. (ağız əyən oğlanlar, bir zəhmət Kate Upton-u xəyal edin, ya da googledə axtarın. sonra da gedib 9-cu sinifi yenidən oxuyunda, qadınlarında hormonları olduğunu öyrənin beyinsizlər!) Lakin bu qədər sevilməsi, daha doğrusu aktyor olaraq sevilməsi... LAN siz ciddimisiniz?! David Tennat izləyin, nə biləyim İkuta Toma fanı olun, "yerli malı, yurdun malı" deyib, Yaşar Nurini alqışlayın, amma bunlara "aktyor"deməyin be! İMDB olmanızı istəmirəm əlbət, sadəcə birazcıq obyektiv olun! insanın mimiklərinin yox, "press"lərinin oynadığı tək səhnə güləş ringidir!

o yaraşıq, bədən və əzələlərlə nənəm də sənə aşiq olar! yeyirsə, 

bu halınla aşiq etsənə!? mən oldum... L... Death Note...

 qeyd: Kıvanç Tatlıtuğ, Kenan İmırzalıoğlu və daha neçə min Yaraşıqlı-gözəl, amma istedadsız saya biləcəyimi bilmirəm, çünki izləmirəm:P

5. dəb...

4-ü birləşib, ortadakı arxasını çevirəni öldürdü.

Gəldik sona.. belə deyim ki, əfəndim dəb, xüsusi ilə də geyim dəbi tam bir axmaq ovudur. çox yox, 30 il  əvvəl yuxarıdakı paltarları geyinirdilər efem... gülməyin əfəm, halınız heç də fərqli deyil. necə mi? sarı saç dəbi... hər kəs cücələrim ansamblı kimi dolandı. burulmuş saç dəbi- analarınızdan soruşun. ya da milçəkllərdən. o pivə və şirin çay ziyafətini nəssillərdir rəvayət edilir. indiki düz saç dəbi- 1 dəfə "uklatka" edib, getməsin deyə bir həftə yuyulmayan saçlardan sonra "inək yalamış" dəbi başladı... dar şalvar dəbi- neçə gənc qızımız o dar şalvarlara girmək uğruna Somali qaçqınına döndü, özünə əziyyət vermək istəməyənlərə isə SAB-dan təklif gəldi- reklamlarında "kolbasa" olaraq oynamaq. Oğlanlarımız isə... "kişi meymundan azca fərqləndi bəsdi" ifadəsi ilk dəfə olaraq "aaa, Anarın ayaqları əyri imiş ki! Cavidin ki, amma maşallahdı. ölmüşdə olan ayaq məndə olsa..." nidaları ilə dəyişdi. "tigrovi" gəldi, Afrika savannalarına döndü küçələr, çəhrayı gəldi, hamı şəkər qız Candy oldu, babet dedik, 45 nömrə babetlə baletdən cox, dalgıc ayağına bənzədik. Yetər! bir zəhmət özünüzə məxsus olun. çirkin, zövqsüz, dəbdən kənar geyinsək belə problem deyil, təki bunu bir millət olaraq etməyək!

bitdi... Son olaraq: sevdiyim şeylərdən belə bu "dəb" ucbatından uzaq qalan biriyəm. bu gedişlə "martin iden" oxumadan gəbərəcəm! bir zəhmət, əl çəkin bu səfehliklərdən!

bye bye dears!